އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން ގުޅިގެން އީރާނަށް ދެމުންގެންދާ ވަރުގަދަ ޙަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން، އެ ޤައުމުގެ ވެރިރަށް ތެހެރާނުގެ 12،000 އަށްވުރެ ގިނަ އިމާރާތަކަށް އެކިވަރުގެ ގެއްލުންތައް ލިބިފައިވާކަމަށް ތެހެރާނުގެ ގަވަރުނަރު މުޙައްމަދު ޞާދިޤު މުޢުތަމަދިއާން ހާމަކުރައްވައިފިއެވެ.
ފާއިތުވި ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން އީރާނަށް ދެމުންގެންދާ ވައިގެ ޙަމަލާތަކާއި މިސައިލް ޙަމަލާތަކުގައި އާންމުންގެ ދިރިއުޅުމަށާއި އުމްރާނީ ތަރައްޤީއަށް ދަނީ ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. މި ޙަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ތެހެރާނުގެ އެކި ސަރަޙައްދުތަކުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ގެތަކާއި، ވިޔަފާރިކުރާ އިމާރާތްތަކުގެ އިތުރުން ތާރީޚީ މުހިންމު ބިނާތަކަށްވެސް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައެވެ.
ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން މުޅި މެދުއިރުމަތީގެ މަސްރަޙު ހޫނުވެފައިވާއިރު، އީރާނުގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ދަނީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި ބޮމުގެ ޙަމަލާތައް އަމާޒުވަމުންނެވެ.
ތެހެރާނުގެ ގަވަރުނަރު މުޙައްމަދު ޞާދިޤު މުޢުތަމަދިއާންއާ ޙަވާލާދީ އީރާނުގެ މެހެރް ނިއުސް އެޖެންސީން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މިހާތަނަށް ތެހެރާނުން އެކަނިވެސް 12،000 ހައުސިން ޔުނިޓަކަށް ނުވަތަ ދިރިއުޅޭ ގޭބިސީތަކަށް ވަނީ އެއްކޮށް ނުވަތަ ބައެއް ހަލާކުވެފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެއްކޮށް ބިމާހަމަވެފައިވާ އިމާރާތްތަކާއި، ބޮޑެތި މަރާމާތުތަކެއް ކުރަންޖެހޭ ވަރަށް ގެއްލުންވެފައިވާ އިމާރާތްތައް ހިމެނެއެވެ. ޙަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން އެތައް ހާސް ބަޔަކު ގެދޮރުނެތި މަގުމަތިވެފައިވާއިރު، މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކަށްވެސް ވަނީ ބޮޑެތި ހުރަސްތަކަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ.
ގަވަރުނަރު ވިދާޅުވީ، ޙަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ގެދޮރަށް ގެއްލުން ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ބަދަލު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު މިހާރު ހުޅުވާލާފައިވާ ކަމަށެވެ. އެގޮތުން، ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތްތަކުން ތެހެރާނުގެ މުނިސިޕަލިޓީ އޮފީސްތައް މެދުވެރިކޮށް ބަދަލު ހޯދުމަށް ކްލެއިމް ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ވަނީ ހަމަޖައްސާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، އީރާނުގެ ރެޑް ކްރެސެންޓުން ހާމަކޮށްފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، މުޅި އީރާނުން 6،668 އަށްވުރެ ގިނަ މަދަނީ އިމާރާތްތަކަށް ޙަމަލާތައް އަމާޒުވެފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 5،535 ގެދޮރާއި، 1،041 ވިޔަފާރި އިމާރާތާއި، 65 ސްކޫލެއްގެ އިތުރުން 14 ޞިއްޙީ މަރުކަޒެއް ހިމެނެއެވެ. މިއީ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހިންގަމުންދާ ޖަރީމާއެއް ކަމަށް އީރާނުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ވަނީ ސިފަކޮށްފައެވެ.
އާންމުންގެ ގެދޮރުގެ އިތުރުން، އީރާނުގެ މުއްސަނދި ތާރީޚާއި ސަގާފަތް ރަމްޒުކޮށްދޭ ގިނަ ބިނާތަކަކަށްވެސް މި ޙަމަލާތަކުގައި ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައެވެ. އީރާނުގެ ކަލްޗަރަލް ހެރިޓޭޖް، ޓޫރިޒަމް އެންޑް ހޭންޑިކްރާފްޓްސް މިނިސްޓްރީން ނެރުނު ރަސްމީ ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، މުޅި ޤައުމުން މަދުވެގެން 56 ދާރުލްއާސާރަކަށާއި، ތާރީޚީ ބިނާތަކަށާއި، ސަގާފީ މަރުކަޒުތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ވެފައިވާ ކަމަށެވެ. މިނިސްޓްރީން މިކަން ސިފަކޮށްފައިވަނީ އިންސާނިއްޔަތުގެ ތަރިކައަށާއި އީރާނުގެ ތާރީޚީ އައިޑެންޓިޓީއަށް ދިން ނުރައްކާތެރި ޙަމަލާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ ތާރީޚީ ބިނާތަކަށް ގެއްލުންވެފައިވަނީ ވެރިރަށް ތެހެރާނުގައެވެ. ތެހެރާނުގެ 19 އާސާރީ ތަނަކަށް ގެއްލުންވެފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ޔުނެސްކޯގެ ވޯލްޑް ހެރިޓޭޖް ލިސްޓުގައި ހިމެނޭ މަޝްހޫރު ގޮލެސްތާން ގަނޑުވަރު ހިމެނެއެވެ. ޤާޖާރު ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމުގައި ބިނާކޮށްފައިވާ މި ގަނޑުވަރަކީ ތެހެރާނުގައި ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ އެއް ބިނާއެވެ. މީގެ އިތުރުން ތެހެރާނުގެ ބޮޑު ބާޒާރާއި، ކުރީގެ ސެނެޓް އިމާރާތާއި، މާބަލް ގަނޑުވަރު އަދި ސެޕާހްސަލާރް މިސްކިތަށްވެސް ވަނީ އެކިވަރުގެ ގެއްލުންތައް ލިބިފައެވެ.
ތެހެރާނުގެ އިތުރުން، އީރާނުގެ މެދުތެރޭގައި އޮންނަ ތާރީޚީ ރަށް ކަމަށްވާ އިސްފަހާނަށްވެސް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދީފައެވެ. އިސްފަހާނުގައި ހުންނަ 17 ވަނަ ޤަރުނުގެ އާސާރީ މައިދާނެއް ކަމަށްވާ ނަޤްޝޭ ޖަހާން ސްކުއެއާއާއި، އެތާނގައި ހުންނަ އިމާމް ޝާހް މިސްކިތާއި، ޗެހެލް ސޮތޫން ގަނޑުވަރަށްވެސް ޙަމަލާތަކުގެ އަސަރުކޮށްފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުރުދިސްތާން ޕްރޮވިންސްގެ 12 ތާރީޚީ ބިނާއަކަށާއި، ލޮރެސްތާން ޕްރޮވިންސްގައި ހުންނަ ތިންވަނަ ޤަރުނުގެ ފަލަކް-އޮލް-އަފްލާކް ކިއްލާއަށްވެސް ވަނީ ގެއްލުންވެފައެވެ.
މި ޙަމަލާތަކުގައި ގެއްލުން ލިބުނު ގިނަ ބިނާތަކަކީ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއްވީ، އިންސާނިއްޔަތުގެ ތާރީޚާ ގުޅިފައިވާ މުހިންމު ތަންތަނެވެ. އދ. ގެ ސަގާފަތާބެހޭ އިދާރާ، ޔުނެސްކޯއިން ވަނީ މިކަމާ ފުން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށް، ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ސަގާފީ ތަރިކަތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ގޮވާލާފައެވެ.
އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން އީރާނަށް ދެމުންގެންދާ ޙަމަލާތައް ފުޅާވެ، މުޅި މެދުއިރުމައްޗަށް ހަނގުރާމައިގެ ބިރުވެރިކަން ފެތުރިފައިވާއިރު، އާންމުންގެ ގެދޮރާއި ތާރީޚީ ބިނާތަކަށް ލިބެމުންދާ ގެއްލުންތަކަކީ އަލުން އިއާދަނުކުރެވޭނެ ފަދަ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ކަމަށް ކަމާބެހޭ މާހިރުން ދަނީ އިންޒާރުދެއްވަމުންނެވެ.
މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އީރާނުގެ އުމްރާނީ ތަރައްޤީއަށާއި އިޤްތިޞާދަށް ކުރިމަތިވަމުންދާ ހީނަރުކަމުން އަރައިގަތުމަށް އެތައް އަހަރެއް ނަގާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ތާރީޚީ ބިނާތަކަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުންތައް މަރާމާތުކުރުމަކީ ބޮޑު ޚަރަދެއް ހިނގާނެ އަދި އެތައް ޒަމާނެއް ނަގާނެ މަސައްކަތެކެވެ. މި ވަގުތު އީރާނުގެ ސަރުކާރުން އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދެމުންދަނީ ގެދޮރު ގެއްލިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ވަގުތީ ބޯހިޔާވަހިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށާއި، ޙަމަލާތަކުގައި ޒަޚަމްވި މީހުންނަށް ފަރުވާދިނުމަށެވެ.
ހަނގުރާމަ ހުއްޓުމަކަށް ގެނައުމަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކަށް އަދިވެސް އެދެވޭ ކުރިއެރުމެއް ލިބިފައިނުވާއިރު، ތެހެރާނުގެ މުނިސިޕަލިޓީން މިހާރު ވަނީ ގެއްލުންވި ފަރާތްތަކަށް ބަދަލުދިނުމުގެ އުސޫލުތައް އެކުލަވާލައި، ކްލެއިމް ފޯމުތައް ބަލައިގަތުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާފައެވެ.